Hợp đồng thông minh là gì? Tất tần tật về Smart Contract

hợp đồng thông minh

Hợp đồng thông minh (Smart Contract) là một trong những thuật ngữ mới gắn liền với thị trường tiền điện tử. Mình nhận thấy đây là cụm từ được nhiều người hỏi nhất trong thời gian gần đây. Vậy hợp đồng thông minh là gì? Cách thức hoạt động của một hợp đồng thông minh là như thế nào? Trong bài viết này, mình sẽ giải đáp một số thông tin giúp bạn có thêm kiến thức tiền điện tử.

1. Hợp đồng thông minh là gì?

Hợp đồng thông minh là một giao thức hoạt động dựa trên công nghệ Blockchain. Có khả năng tự động thực hiện các thỏa thuận, điều khoản giữa các bên trong hợp đồng (trường hợp này là các hệ thống máy tính). 

2. Tại sao cần phải có Smart Contract?

Để trả lời cho câu hỏi này, mình sẽ đưa ra một ví dụ cho bạn dễ hiểu: 

Giả sử, các bạn muốn mua nước thông qua chiếc máy bán nước tự động. Bạn cho 10.000 đồng vào máy và bấm chọn chai nước mình muốn mua. Nhanh chóng, chai nước bạn muốn mua sẽ rơi xuống khe lấy đồ, miễn là mệnh giá tiền bạn cho vào máy là phù hợp. Bạn vừa thực hiện xong một hợp đồng đơn giản đấy. 

Giờ mình sẽ tiếp tục cho bạn thêm một ví dụ: 

Giả sử bạn thấy một máy rút tiền, trên máy có chữ “Bỏ vào 500 ngàn rút ra 10 triệu” trong trường hợp này bạn có tin vào máy rút tiền như trường hợp mua nước lúc nãy không? Mình cá là nhiều người sẽ chọn “Không” giống mình đấy. Trong trường hợp này chúng ta không thể chắc chắn, máy sẽ thực hiện lệnh thỏa thuận mà nó đưa ra hay không? Có cách nào để xác minh tính minh bạch của việc này không? Và đây cũng là lý do mà hợp đồng thông minh được ra đời. 

3. Cách thức hoạt động của Smart Contract?

Smart Contract hoạt động dựa trên những điều khoản đã được lập trình từ trước bằng ngôn ngữ lập trình. Sau đó, chúng được mã hóa và tiến hành chuyển dữ liệu vào các khối blockchain. Cuối cùng, hợp đồng thông minh được phân phối và sao chép lại bằng các nút đang hoạt động trên nền tảng đó.  

Hệ thống hoạt động dựa trên câu lệnh “If – Then” và được rất nhiều người giám sát nên sẽ không có bất kỳ sai sót nào trong quá trình giao dịch. 

Để cho bạn dễ hiểu, mình lấy ví dụ như thế này: 

Các bạn đặt mua một căn nhà tại công ty A và thanh toán bằng tiền điện tử. Biên nhận được đưa vào các hợp đồng thông minh của công ty A và công ty A có trách nhiệm giao căn nhà cho bạn vào ngày quy định trong hợp đồng. Nếu căn nhà không giao đúng hạn thì tiền sẽ được chuyển lại vào tài khoản của bạn, còn nếu trước thời hạn thì tiền sẽ được hệ thống giữ lại và chờ đến đúng ngày để thực hiện việc giao nhận. 

cách thức hoạt động của Smart Contract

4. Cơ chế hoạt động của Smart Contract

Đối với Bitcoin, một số hợp đồng thông minh cơ bản được thể hiện bằng các giao dịch giúp chuyển tài sản từ người này sang người khác trên mạng lưới. Hiểu đơn giản như thế này, nếu các giao dịch đáp ứng được một số điều kiện nhất định thì sẽ được các nút xác nhận và tiến hành thực hiện. Thời điểm tạo giao dịch cũng chính là điều kiện kích hoạt. Có khoảng 100 tệp lệnh được sử dụng trong hợp đồng thông minh của Bitcoin, phục vụ việc chuyển nhận giá trị và xác nhận giao dịch thông thường. 

Đối với Ethereum, các hợp đồng thông minh đại diện cho một đoạn mã được viết bằng ngôn ngữ lập trình bậc cao (như LLL, Viper, Solidity,..) được mã hóa và lưu trữ trong các chuỗi khối để chạy trong một máy ảo trong mỗi nút khi được kích hoạt. Do được viết bằng ngôn ngữ lập trình bậc cao hơn nên ngôn ngữ Ethereum có nhiều tính chất Turing đầy đủ hơn. Hiểu đơn giản là, chúng ta có thể tạo ra mọi loại ứng dụng hay hợp đồng nào trên chúng. 

>>> Mainnet là gì? Mainnet ảnh hưởng thế nào đến giá trị coin? <<<

6. Tính năng của Smart Contract

Một số tính năng của Smart Contract: 

  • Phân tán: Được sao chép và phân phối trong mọi nút của mạng Blockchain. 
  • Tất định: Thực hiện đúng các hành động mà được thiết kế từ trước, nếu thỏa mãn các điều kiện trong hợp đồng. 
  • Tự động: Có thể tự động thực hiện tất các loại tác vụ. Tuy nhiên, trong trường hợp Smart Contract không được kích hoạt thì sẽ không có bất kỳ hành động nào.
  • Không thể thay đổi: Sau khi đã triển khai, bạn sẽ không thể thay đổi được Smart Contract. Chỉ có thể xóa chúng
  • Tùy chỉnh: Bạn hoàn toàn có thể tùy chỉnh Smart Contract trước khi được triển khai. Vì vậy chúng được sử dụng để làm ra những Dapps như hiện nay. 
  • Không cần dựa trên sự tin cậy: Vì tính chính xác cao của công nghệ Blockchain nên việc thực hiện các giao dịch cũng trở nên dễ dàng hơn. Bên mua và bên bán không cần phải tin tưởng nhau hay đã biết nhau từ trước. 
  • Minh bạch: Smart Contract dựa trên một blockchain công khai nên không ai có thể thay đổi mã nguồn, ai cũng có thể truy cập vào để kiểm tra các giao dịch được thực hiện. 

6. Ưu, nhược điểm của Smart Contract

Ưu điểm

  • Ứng dụng được trong nhiều lĩnh vực: Tiền điện tử, ngân hàng, logistic hay thậm chí là việc bầu cử. 
  • Không chịu sự kiểm soát của bất kỳ cơ quan nào
  • Minh bạch và an toàn cao 

Nhược điểm

  • Tính pháp lý: Khi xảy ra lỗi sẽ không có thể khiếu nại vì hiện nay chưa có bất kỳ chính sách gì về khai thác hay quản lý smart contract.
  • Chi phí triển khai: Cơ sở hạ tầng, máy tính và thuê các lập trình viên giỏi không phải là khoản chi phí nhỏ.  
  • Rủi ro do trên môi trường Internet: Dù Smart Contract có an toàn đến cỡ nào thì vẫn sẽ có lúc bị hacker tìm được lỗ hổng để xâm nhập vào đánh cắp thông tin và các tài sản của người dùng. 
Ưu, nhược điểm của Smart Contract

7. Cần làm những gì để tạo ra Smart Contract?

Những yếu tố cần để tạo ra một Smart Contract: 

  • Chủ thể hợp đồng: Smart Contract phải được cấp quyền truy cập đến sản phẩm hay dịch vụ trong hợp đồng quy định để có thể tự động khóa hay mở chúng. 
  • Chữ ký điện tử: Tất cả bên tham gia giao dịch Smart Contract đều đồng ý với các thỏa thuận khi triển khai bằng khóa cá nhân (khóa điện tử) của họ. 
  • Điều khoản hợp đồng: là một các hoạt động được lập trình từ trước trong hợp đồng thông minh. 
  • Nền tảng phân quyền: sau khi hoàn tất giao dịch thì dữ liệu sẽ được tải lên Blockchain của nền tảng phân quyền tương ứng và phân phối cho từng node của nền tảng ấy. 

>>> Bong bóng Dotcom là gì? Tìm hiểu về bong bóng Dotcom A – Z <<<

8. Các ứng dụng của Smart Contract

8.1 Sử dụng cho các cuộc Bầu cử

Sẽ rất khó để có thể gian lận nếu sử dụng hợp đồng thông minh cho việc bỏ phiếu bầu cử. Vì chúng được bảo vệ bởi một sổ cái mà không ai có đủ quyền lực để thay đổi trên blockchain. 

8.2 Sử dụng cho các nhà quản lý

Do cung cấp một số cái tin cậy nên hợp đồng thông minh loại bỏ được những rủi ro liên quan đến tính chính xác và minh bạch. 

Năm 2015, tập đoàn Trust & Clearing (DTCC) đã sử dụng một sổ cái Blockchain để lưu trữ thông tin tài sản chứng khoán với giá trị lên đến 1.500 nghìn tỷ đô la (khoảng 345 triệu giao dịch). 

8.3 Logistics (Chuỗi cung ứng)

Từ khi áp dụng Smart Contract vào chuỗi cung ứng. Hiệu suất cũng như có nhiều hơn các nhiệm vụ được hoàn thành đúng hạn. Smart Contract đảm bảo tính minh bạch trong điều khoản hợp đồng và chống gian lận. 

Sẽ là sự tuyệt vời hơn trong quá trình giám sát khi được kết hợp với mạng lưới vạn vật kết nối bằng Internet (Internet of Things). 

8.4 Dịch vụ y tế

Việc quản lý các hồ sơ của người bệnh trở nên dễ dàng hơn. Mỗi hồ sơ sẽ được mã hóa và lưu trữ trên Blockchain với một khóa riêng. Chỉ những ai có khóa mới có thể truy cập vào các hồ sơ được. Đồng thời, các hóa đơn bệnh phí cũng được lưu trữ với hình thức này trên Blockchain và chuyển tự động cho bên bảo hiểm. Ngoài ra, sổ cái còn có thể sử dụng để chăm sóc y tế, quản lý kết quả xét nghiệm, giám sát thuốc men,..

9. Hợp đồng thông minh ERC-20 là gì?

Các dự án phát hành token trên blockchain của Ethereum đều tuân theo một tiêu chuẩn nhất định (tiêu chuẩn ERC-20). Do vậy, các tài sản này được gọi là token ERC-20 và hầu hết các đồng tiền điện tử đang lưu hành đều được tạo ra bởi tiêu chuẩn này. 

Hợp đồng thông minh ERC-20 là gì

Nhiều công ty triển khai các hợp đồng thông minh để phát hành các token ERC-20 của họ thông qua sự kiện huy động vốn (ICO). Hợp đồng thông minh giúp các công ty trao tiền và phân phối token của họ một cách dễ dàng hơn mà không cần phải dựa trên sự tin cậy và hiệu quả. 

10. Hợp đồng thông minh khác gì với hợp đồng truyền thống?

Các chuyên gia pháp lý sẽ tạo ra hợp đồng truyền thống để biên soạn lượng lớn tài liệu và giao cho bên thứ ba tiến hành. Điều này mất nhiều thời gian và không thể kiểm tra tính minh bạch. Với những trường hợp có sự cố xảy ra thì phải tốn thêm những khoản chi phí vào hệ thống tư pháp. 

Hợp đồng thông minh, được tạo ra bởi hệ thống máy tính được lập trình bằng ngôn ngữ lập trình như C ++, Python, Java. Trong đó, các điều khoản ghi rõ hình phạt tương đương như hợp đồng truyền thống đưa ra. Điểm khác biệt ở đây là không có sự tham gia của con người. Mọi hoạt động của Smart Contract sẽ được ghi lại bởi hệ thống sổ cái phân tán Blockchain. 

11. Kết luận

Mình hy vọng với những thông tin mà mình cung cấp trong bài viết, sẽ giúp bạn phần nào hiểu được khái niệm Smart Contract là gì? Cũng như biết được cách thức hoạt động của một Smart Contract. 

Xem thêm:

Lệnh Stop Limit là gì? Hướng dẫn sử dụng lệnh Stop Limit

Dapps là gì? Những ứng dụng phi tập trung tốt nhất hiện nay